सरकार म्हणजे काय आणि तिच्या प्रमुख कार्ये कोणती आहेत?

सरकार म्हणजे काय?

सरकार म्हणजे एक संस्था किंवा संघटना जी समाजाच्या व्यवस्थापनासाठी, कायदा व सुव्यवस्था राखण्यासाठी, तसेच नागरिकांच्या भल्यासाठी कार्य करते. सरकार म्हणजे एक प्रकारची व्यवस्थापकीय यंत्रणा आहे, जी विविध स्तरांवर कार्यरत असते - स्थानिक, राज्य आणि राष्ट्रीय स्तरावर. सरकारचे मुख्य उद्दिष्ट म्हणजे समाजाच्या विकासासाठी, सुरक्षिततेसाठी, आणि नागरिकांच्या हक्कांचे रक्षण करण्यासाठी कार्य करणे.

सरकार विविध प्रकारची असू शकते, जसे की लोकशाही, तानाशाही, राजेशाही, साम्यवादी, इत्यादी. भारतात लोकशाही सरकार आहे, जिथे नागरिकांचे मत आणि निवडणुकांच्या माध्यमातून सरकारची निवड केली जाते.

सरकारच्या प्रमुख कार्ये कोणती आहेत?

1. **कायदा व सुव्यवस्था राखणे**: सरकारचे एक प्रमुख कार्य म्हणजे कायद्याचे पालन करणे आणि समाजात सुव्यवस्था राखणे. यामध्ये पोलिस यंत्रणा, न्यायालये आणि इतर कायदा लागू करणाऱ्या संस्थांचा समावेश होतो.

2. **सामाजिक न्याय व समानता सुनिश्चित करणे**: सरकारने सर्व नागरिकांना समान हक्क आणि संधी प्रदान करणे आवश्यक आहे. यामध्ये सामाजिक न्याय, जातीय भेदभाव कमी करणे, आणि महिलांच्या हक्कांचे रक्षण करणे यांचा समावेश आहे.

3. **आर्थिक विकास**: सरकारने आर्थिक धोरणे तयार करून, उद्योग, व्यापार, आणि कृषी क्षेत्राचा विकास करणे आवश्यक आहे. यामध्ये रोजगार निर्मिती, गुंतवणूक आकर्षित करणे, आणि अर्थव्यवस्थेचा विकास करणे यांचा समावेश आहे.

4. **सामाजिक सेवा**: सरकारने शिक्षण, आरोग्य, पाणी व स्वच्छता, आणि इतर मूलभूत सेवांचा पुरवठा करणे आवश्यक आहे. यामध्ये शाळा, महाविद्यालये, रुग्णालये, आणि इतर सामाजिक सेवा संस्थांचा समावेश होतो.

5. **परराष्ट्र धोरण**: सरकारने इतर देशांबरोबर संबंध ठेवणे, व्यापार करणे, आणि आंतरराष्ट्रीय समस्यांवर काम करणे आवश्यक आहे. यामध्ये कूटनीती, संरक्षण, आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्य यांचा समावेश आहे.

6. **सुरक्षा**: सरकारने देशाच्या सुरक्षेसाठी लष्कर आणि इतर सुरक्षा यंत्रणांचा वापर करणे आवश्यक आहे. यामध्ये आंतरिक आणि बाह्य धोके यांपासून संरक्षण करणे समाविष्ट आहे.

7. **संसाधनांचे व्यवस्थापन**: सरकारने नैसर्गिक संसाधने, जसे की जल, वायु, आणि भूमी यांचे व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे. यामध्ये पर्यावरण संरक्षण, जलसंधारण, आणि नवीकरणीय ऊर्जा स्रोतांचा वापर यांचा समावेश आहे.

सरकारचे कार्य हे नागरिकांच्या भल्यासाठी आणि समाजाच्या विकासासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे सरकारच्या कार्यक्षमतेवर समाजाचा विकास आणि नागरिकांचे जीवनमान अवलंबून असते.