'सरकार' म्हणजे काय आणि तिची मुख्य कार्ये कोणती आहेत?

'सरकार' म्हणजे काय हे समजून घेण्यासाठी, सर्वप्रथम 'सरकार' या संकल्पनेचा अर्थ स्पष्ट करणे आवश्यक आहे. 'सरकार' म्हणजे एक संघटनात्मक संरचना जी समाजाच्या विविध स्तरांवर शासन आणि व्यवस्थापनाचे कार्य करते. सरकार म्हणजे लोकशाहीत निवडून आलेले प्रतिनिधी, प्रशासन, कायदा आणि नियम यांचा समावेश असतो. सरकारचे मुख्य उद्दिष्ट म्हणजे समाजाच्या भल्यासाठी कार्य करणे, नागरिकांच्या हक्कांचे संरक्षण करणे, आणि विकास व समृद्धी साधणे.

सरकारची मुख्य कार्ये खालीलप्रमाणे आहेत:

1. **कायदा आणि सुव्यवस्था**: सरकारचे एक प्रमुख कार्य म्हणजे कायद्याचे पालन करणे आणि समाजात सुव्यवस्था राखणे. यामध्ये पोलिस बल, न्यायालये आणि इतर कायदा अंमलबजावणी करणारे संस्थांचे कार्य समाविष्ट आहे.

2. **सामाजिक कल्याण**: सरकार सामाजिक कल्याणाच्या योजनांची अंमलबजावणी करते. यामध्ये आरोग्य सेवा, शिक्षण, बेरोजगारी भत्ता, वृद्धापकाळ पेन्शन इत्यादींचा समावेश होतो. सरकार नागरिकांच्या जीवनमानात सुधारणा करण्यासाठी विविध योजनांचा विकास करते.

3. **आर्थिक धोरणे**: सरकार आर्थिक धोरणे तयार करते आणि त्याची अंमलबजावणी करते. यामध्ये कर प्रणाली, आर्थिक विकास योजना, उद्योग धोरणे आणि व्यापार धोरणांचा समावेश आहे. सरकार आर्थिक स्थिरता आणि विकास साधण्यासाठी उपाययोजना करते.

4. **शासन आणि प्रशासन**: सरकार प्रशासनाच्या विविध स्तरांवर कार्य करते. स्थानिक, राज्य आणि केंद्रीय स्तरावर सरकार विविध विभागांद्वारे नागरिकांच्या सेवेसाठी कार्यरत असते. प्रत्येक स्तरावर सरकारचे कार्य वेगळे असले तरी त्यांचा उद्देश समान असतो - नागरिकांचे हित साधणे.

5. **परराष्ट्र धोरण**: सरकार देशाच्या परराष्ट्र धोरणाचे नियोजन करते. यामध्ये इतर देशांबरोबरचे संबंध, व्यापार करार, आंतरराष्ट्रीय सहकार्य आणि सुरक्षा धोरणांचा समावेश आहे. सरकार देशाची आंतरराष्ट्रीय प्रतिष्ठा वाढवण्यासाठी प्रयत्नशील असते.

6. **संसाधनांचे व्यवस्थापन**: सरकार नैसर्गिक संसाधने, ऊर्जा, जलसंपदा यांचे व्यवस्थापन करते. यामध्ये पर्यावरण संरक्षण, जलस्रोतांचे व्यवस्थापन आणि निसर्ग संसाधनांचा शाश्वत वापर यांचा समावेश आहे.

7. **नागरिकांचे हक्क आणि स्वातंत्र्य**: सरकार नागरिकांच्या मूलभूत हक्कांचे संरक्षण करते. संविधानानुसार दिलेले हक्क, जसे की बोलण्याची स्वातंत्र्य, एकत्र येण्याचे स्वातंत्र्य, आणि धार्मिक स्वातंत्र्य यांचे पालन करणे सरकारचे कार्य आहे.

सरकार म्हणजे एक जटिल यंत्रणा आहे जी विविध कार्ये पार पाडते. तिचा उद्देश समाजाच्या विकासासाठी, नागरिकांच्या कल्याणासाठी आणि देशाच्या स्थिरतेसाठी कार्य करणे आहे. सरकारच्या कार्यपद्धतीत पारदर्शकता, जबाबदारी आणि जनतेच्या सहभागाचे महत्त्व असते, जे लोकशाहीच्या मूलभूत तत्त्वांमध्ये समाविष्ट आहे.